Ortoreksja, czyli pułapka zdrowego odżywiania. Co to jest, jak ją rozpoznać i leczyć?

Ortoreksja co to fot. Adobe Stock, ME Image
Ortoreksja (ortorexia nervosa) to przesadna, obsesyjna wręcz dbałość o to, co się je. Jest zaburzeniem odżywiania i jednocześnie chorobą o podłożu psychicznym. Ortoreksję może wywołać nadmierna dbałość o zdrowie, silna koncentracja na zdrowym odżywaniu lub chęć osiągnięcia idealnej sylwetki. Choć w samym dbaniu o zdrowie i zdrową dietę nie ma nic złego, to taka zmiana stylu życia może w skrajnych przypadkach prowadzić do ortoreksji właśnie.
/ 07.08.2023 15:21
Ortoreksja co to fot. Adobe Stock, ME Image

Usłyszałaś hasło ortoreksja. „Co to jest?” – z pewnością się zastanawiasz. Otóż ortoreksja ma coś wspólnego z anoreksją i podobnie jak ona należy do grupy zaburzeń odżywiania. Problem polega na tym, że może rozwinąć się z całkiem zdroworozsądkowych pobudek, np. z chęci zmiany stylu życia na zdrowszy. Jednak chęć dążenia do zdrowego sposobu odżywiania może się wymknąć spod kontroli zdrowego rozsądku i wtedy przynosi więcej szkody niż pożytku.

Spis treści:

  1. Co to jest ortoreksja
  2. Ortoreksja – objawy i przyczyny
  3. Skutki ortoreksji
  4. Ortoreksja: leczenie
  5. Ortoreksja wśród innych zaburzeń odżywiania

Co to jest ortoreksja?

Ortoreksja jest jednym z zaburzeń odżywiania, które polega na tym, że sposób odżywiania się przejmuje kontrolę nad życiem osoby dotkniętej ortoreksją. Człowiek taki przestaje postępować w racjonalny sposób, woli nic nie zjeść niż zjeść cokolwiek, co uzna za niezdrowe lub niewystarczająco zdrowe. Obsesyjnie zwraca uwagę na kompozycję posiłków i skład produktów nie licząc się z ich ceną oraz z ogólnie przyjętymi normami żywienia. Dochodzi do tego, że myśli o jedzeniu przejmują całkowitą kontrolę nad życiem chorego i prowadzą do skrajnego wyczerpania psychicznego. Na ortoreksję mogą zapaść zarówno kobiety jak i mężczyźni.   

Przyczyny ortoreksji

Podobnie jak w innych zaburzeniach odżywiania, przyczyn ortoreksji należy upatrywać przede wszystkim w psychice. Najczęściej pojawia się ona u osób, których wewnętrzne poczucie bezpieczeństwa jest zachwiane.

Inne jej przyczyny to:

  • obsesyjna koncentracja na zdrowym odżywianiu,
  • przesadna dbałość o własne zdrowie,
  • kontekst społeczny, w jakim żyjemy, nastawiony na idealne i zdrowe ciało,
  • wysoka wrażliwość na krytykę,
  • silne nastawienie na sukces.

Zdaniem większości psychologów ortoreksja jest chorobą ludzi zbytnio skoncentrowanych na sobie i dążących do osiągnięcia perfekcji. Dieta wypełnia pustkę w ich życiu, daje pozory kontrolowania życia i doskonałą wymówkę przed spotkaniami z rodziną czy znajomymi. Osoby cierpiące na ortoreksję święcie wierzą w to, że tylko i wyłącznie dzięki właściwemu odżywianiu będą miały pełną kontrolę nad swoim zdrowiem i wyglądem.

Co to jest ortoreksja

fot. Co to jest ortoreksja/ Adobe Stock, Art_Photo

Objawy ortoreksji

Choroba zaczyna rozwija się dość powoli, a zaczyna się od rezygnowania z niektórych niezdrowych potraw. Później pojawia się wnikliwe analizowanie składu kupowanych produktów, w tym skrupulatne czytanie etykiet. Do tego momentu wszystko jest w porządku, a postępowanie takie uznaje się za normalną dbałość o zdrowie. Objawy ortoreksji pojawiają się, gdy stopniowo wykluczane są z diety kolejne produkty, pojawia się obsesyjne pilnowanie pór posiłków, jadanie posiłków skomponowanych wyłącznie z uznawanych za zdrowe produktów i w ściśle określonych ilościach. Osoba chora na ortoreksję zaczyna niemal całe życie podporządkowywać żywieniu – np. unika spotkań rodzinnych i w gronie przyjaciół, jeśli nie będzie mogła zjeść wyłącznie tego, co sama przygotuje.

Skutki ortoreksji

Ortoreksja jest zaburzeniem głównie natury psychologicznej, ale wiąże się również z innymi problemami zdrowotnymi. Może prowadzić do:

  • ciągłego poczucia zmęczenia – zarówno fizycznego, jak i psychicznego (na skutek stałego myślenia o jedzeniu),
  • zaparć lub biegunek,
  • nudności,
  • bólów i zawrotów głowy,
  • osłabienia odporności,
  • zaburzeń nastroju,
  • depresji,
  • niedowagi,
  • braku menstruacji,
  • niedoborów składników odżywczych i chorób z nich wynikających (m.in.: anemia, osteoporoza, kwasica metaboliczna).

Ortoreksja: leczenie

Ortoreksję, podobnie jak bulimię i anoreksję, powinien leczyć psycholog lub psychiatra. Terapia ortoreksji bywa trudna, ponieważ ortorektycy są przekonani o całkowitej słuszności swoich wyborów.  Nie zauważają problemu, wręcz przeciwnie – uważają, że to inni źle się odżywiają i powinni brać z nich przykład.

Psychoterapia jest procesem długotrwałym. Polega na uświadomieniu choremu, że jego styl życia przynosi organizmowi szkodę. Jej celem jest także skłonienie pacjenta do zmiany nawyków.

Aby dbać o kondycję i zdrowe odżywianie i jednocześnie nie wpaść w pułapkę ortoreksji, trzeba zachować zdrowy rozsądek. Należy mieć na uwadze, że prawidłowa dieta jest fundamentem zdrowia, sprzyja długiemu życiu i pomaga w utrzymaniu dobrej kondycji, ale nie może nami kierować! Ma przede wszystkim pomagać, a nie szkodzić!

Ortoreksja wśród innych zaburzeń odżywiania

Problem zaburzeń odżywiania dotyczy coraz większej części społeczeństwa. Jak dowodzą statystyki, co najmniej 1/3 ludności krajów rozwiniętych miewa kłopoty na tym polu.
Zaburzenia odżywiania mają podłoże wieloczynnikowe. Najczęściej jednak problem leży w psychice.

Najbardziej powszechnymi zaburzeniami odżywiania są:

  • anoreksja – anorexia nervosa (AN),
  • bulimia nervosa (BN),
  • zaburzenie emocjonalne polegające na unikaniu spożywania posiłków (FAED = food-avoidance emotional disorder),
  • wybiórcze odżywianie się – ograniczenie zakresu spożywanych pokarmów do bardzo wąskiego spektrum preferowanych przez siebie produktów żywnościowych,
  • dysfagia funkcjonalna – lęk przed połykaniem pokarmów, a co za tym idzie – unikanie jedzenia, w szczególności produktów stałych,
  • syndrom odmawiania – całkowite odmawianie jedzenia, picia, chodzenia, rozmowy oraz dbania o siebie w każdej formie przez okres kilku miesięcy (dotyczy zwłaszcza dzieci).

Stosunkowo niedawno na listę zaburzeń odżywiania o podłożu psychicznym trafiła też ortoreksja.

Treść artykułu opublikowana pierwotnie 6.03.2013.

Czytaj także:
Najważniejsze zasady zdrowego odżywiania
Jak czytać piramidę zdrowego żywienia?
Zdrowa dieta na 10 dni – jadłospis

Redakcja poleca

REKLAMA